Năm quốc gia Liên minh châu Âu gồm Đức, Áo, Hy Lạp, Đan Mạch và Hà Lan dự kiến công bố trong ngày thứ Hai 16/11 kế hoạch lập một trung tâm hồi hương người di cư tại Rwanda — cơ sở đầu tiên thuộc loại này nằm ngoài lãnh thổ EU. Kế hoạch được công bố tại một hội nghị về di cư ở Vienna, với sự tham dự của phái đoàn Rwanda, lãnh đạo Áo và Đan Mạch cùng bộ trưởng nội vụ của 5 nước.
Chỉ áp dụng với người đã bị từ chối tị nạn dứt điểm
Theo kế hoạch, trung tâm chỉ áp dụng với những người di cư đã bị từ chối tị nạn dứt điểm và không còn đường kháng cáo — khác với kế hoạch Rwanda của Anh trước đây, vốn áp dụng cả với người đang chờ xét đơn và sau đó đã bị bỏ. Đây là một dự án thí điểm, với mục tiêu vận hành từ năm 2027. Cơ sở pháp lý của kế hoạch là Quy định Hồi hương mới của EU, được thông qua ngày 01/10/2026 để thay thế chỉ thị năm 2008, cho phép các nước thành viên lập trung tâm hồi hương ngoài khối.
Rwanda xác nhận từ tháng 8 đã bắt đầu thảo luận sơ bộ với một số nước châu Âu về vấn đề này. Tháng 9 vừa qua, các nghị sĩ Nghị viện châu Âu đã được xem các cơ sở từng được chuẩn bị cho kế hoạch của Anh, trong đó có một khách sạn. Trong khi đó, Mỹ năm ngoái cũng đã bắt đầu chuyển người di cư sang Rwanda theo một thỏa thuận cho phép trục xuất tối đa 250 người.
Lo ngại về nhân quyền và trách nhiệm giải trình
Kế hoạch đang vấp phải lo ngại từ các tổ chức nhân quyền. Hội đồng châu Âu hồi tháng 7 đã cảnh báo các trung tâm hồi hương tiềm ẩn rủi ro nhân quyền đáng kể. Bà Céline Mias, đại diện Hội đồng Người tị nạn Đan Mạch, đặt câu hỏi về trách nhiệm giải trình nếu quyền của người di cư bị xâm phạm tại một quốc gia mà họ không có liên hệ nào.
Động thái này đánh dấu đỉnh điểm của chiến dịch tăng cường trục xuất mà EU phát động từ năm 2024, trong bối cảnh dư luận các nước thành viên ngày càng cứng rắn về vấn đề nhập cư. Anh từng bỏ kế hoạch Rwanda của riêng mình sau khi Tòa án Tối cao phán quyết kế hoạch này bất hợp pháp năm 2023, và Kigali sau đó đã đòi 50 triệu bảng, tương đương 63,6 triệu USD, sau khi kế hoạch bị hủy. Việc 5 nước EU cùng lúc theo đuổi một mô hình tương tự cho thấy vấn đề hồi hương người di cư đã trở thành một trong những ưu tiên chính trị hàng đầu của khối.