Các ngoại trưởng Liên minh châu Âu (EU) ngày 16/11 đã nhất trí thúc đẩy việc hồi sinh thỏa thuận liên kết với Syria, vốn được soạn thảo lần đầu vào năm 2008 nhưng chưa bao giờ được ký kết đầy đủ. Đây được coi là một trong những nỗ lực tham vọng nhất của Brussels nhằm bình thường hóa quan hệ với Damascus, chưa đầy hai năm sau khi chính quyền của Tổng thống Bashar al-Assad sụp đổ vào tháng 12/2024.
Thỏa thuận 2008 chưa từng được ký
Thỏa thuận liên kết EU – Syria được đàm phán lần đầu vào năm 2008, dưới thời Tổng thống Bashar al-Assad, nhưng hai bên chưa bao giờ ký kết đầy đủ vì lo ngại về hồ sơ nhân quyền của chính quyền Assad. Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại của EU Kaja Kallas cho biết sau cuộc họp Hội đồng Đối ngoại tại Brussels rằng các ngoại trưởng đã “ủng hộ việc tiến hành” thỏa thuận này, đồng thời khởi động đàm phán về một phiên bản hiện đại hóa.
“Syria cần đầu tư và một quá trình chuyển đổi thành công. Mục tiêu là mang lại cho châu Âu và Syria một khuôn khổ về thương mại, đối thoại chính trị và hợp tác chặt chẽ hơn càng sớm càng tốt”, bà Kallas nói. Các nhà ngoại giao giờ đây sẽ xử lý các chi tiết kỹ thuật và pháp lý để chuẩn bị văn bản ký kết, trong khi Hội đồng EU sẽ tìm kiếm một ủy quyền đàm phán mới cho phiên bản cập nhật.
Điều kiện nhân quyền và 620 triệu euro hỗ trợ
Theo bà Kallas, một khi thỏa thuận 2008 được hoàn tất, EU sẽ bắt đầu đàm phán sửa đổi để đưa vào các yếu tố như điều kiện về nhân quyền và việc chính quyền Damascus trước đây ủng hộ Nga trong cuộc chiến chống Ukraine. Bà cũng nhấn mạnh: “Mọi người đều nói chúng ta cần gắn kết với Syria, bởi nếu không, khoảng trống đó sẽ bị các bên khác lấp đầy.”
Quyết định này nối tiếp việc nối lại thỏa thuận hợp tác EU – Syria từ năm 1978 và cuộc đối thoại chính trị cấp cao đầu tiên giữa Brussels và Damascus vào tháng 5/2026. EU đã cam kết 620 triệu euro (khoảng 718 triệu USD) hỗ trợ Syria trong giai đoạn 2026–2027, bao gồm viện trợ nhân đạo và phục hồi kinh tế – xã hội, trong lúc nước này đối mặt với nhu cầu tái thiết khổng lồ sau gần 14 năm nội chiến.
Bối cảnh địa chính trị cũng là một yếu tố quan trọng. Nga từng can thiệp vào nội chiến Syria để giữ ông Assad tại vị trong nhiều năm và bảo đảm vị thế chiến lược tại Địa Trung Hải. Kể từ khi ông Assad bị lật đổ, Điện Kremlin đang tìm cách đạt thỏa thuận mới với chính quyền hiện tại nhằm giữ quyền tiếp cận căn cứ hải quân Tartous và căn cứ không quân Hmeimim. Việc EU xích lại gần Damascus vì vậy cũng được xem là một phần trong cuộc cạnh tranh ảnh hưởng tại khu vực.