Chính quyền Tổng thống Donald Trump ngày 16/11 công bố quy định mới siết chặt khả năng Trung Quốc tiếp cận chip trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến của Mỹ, chỉ vài ngày trước cuộc gặp giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề thượng đỉnh APEC tại Thâm Quyến. Quy định do Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ ban hành, nhắm vào lỗ hổng cho phép các công ty Trung Quốc thuê năng lực tính toán từ xa tại trung tâm dữ liệu ở nước thứ ba.
Bịt lỗ hổng qua trung tâm dữ liệu ở Đông Nam Á
Theo quy định mới, các nước Singapore, Thái Lan, Malaysia, Indonesia và Brazil bị xác định là có “nguy cơ chuyển hướng không thể chấp nhận được”, nên mọi lô hàng chip AI tiên tiến xuất sang các nước này đều phải có giấy phép xuất khẩu của Mỹ. Các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài đang cung cấp khối lượng lớn năng lực tính toán cho công ty có trụ sở tại Trung Quốc sẽ có 90 ngày để xin giấy phép, nếu không sẽ đối mặt với hạn chế xuất khẩu trong tương lai.
BIS cho biết đây là “bước mở rộng hợp lý” của quy định hiện hành vốn yêu cầu giấy phép khi xuất khẩu hoặc chuyển giao chip cho doanh nghiệp đặt tại Trung Quốc. Trước đây, dù bị cấm nhập khẩu các bộ xử lý đồ họa (GPU) tiên tiến nhất, các công ty Trung Quốc vẫn có thể hợp pháp thuê năng lực tính toán từ xa tại các trung tâm dữ liệu ở Singapore, Malaysia hay Thái Lan để huấn luyện mô hình AI. Quy định mới cũng chính thức bãi bỏ một quy định thời Tổng thống Joe Biden từng giới hạn toàn cầu việc tiếp cận chip AI thông qua cấp phép.
Bối cảnh bê bối Nvidia và phản ứng của Bắc Kinh
Quy định được công bố chỉ vài ngày sau khi Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang từ chức, giữa lúc có thông tin ông có quan hệ tình cảm với một phụ nữ bị nghi là gián điệp do Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc tuyển mộ. Người phụ nữ này, Alice Huang, từng là lãnh đạo của công ty trung tâm dữ liệu Megaspeed đặt tại Singapore. Bắc Kinh đã bác bỏ các cáo buộc gián điệp, gọi đó là “hoàn toàn vô căn cứ, mang tính suy đoán và nhằm bôi nhọ Trung Quốc”.
Tối 16/11, Bộ Thương mại và Bộ Tư pháp Mỹ công khai xác nhận đã mở cuộc điều tra hình sự đối với Megaspeed. Bộ Thương mại bắt đầu điều tra công ty này về khả năng vi phạm kiểm soát xuất khẩu từ năm 2024, và Bộ Tư pháp hiện giữ vai trò chủ trì cuộc điều tra. Cùng ngày, cổ phiếu công nghệ Mỹ giảm mạnh: chỉ số Nasdaq mất 2,5%, S&P 500 giảm 1,9%, còn cổ phiếu Nvidia mất 4,1% và đã giảm hơn 30% giá trị thị trường trong một tháng qua.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 17/11 đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ động thái của Washington và tuyên bố sẽ áp dụng “các biện pháp cần thiết” để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Trung Quốc. Trong khi đó, Singapore cho biết đang “nghiên cứu kỹ các chi tiết” của biện pháp mới và đã trao đổi với các công ty bị ảnh hưởng. Giới phân tích nhận định quy định mới có thể phủ bóng lên cuộc gặp Trump – Tập vào ngày 19/11, cuộc gặp thứ ba giữa hai nhà lãnh đạo trong năm 2026, cũng như đối thoại AI đầu tiên giữa hai nước dự kiến diễn ra bên lề APEC.