Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cho biết hôm 15/11 rằng giới hạn tốc độ trên các đầu cuối Starshield — phiên bản quân sự của hệ thống vệ tinh Starlink do công ty SpaceX vận hành và do chính phủ Mỹ cung cấp cho Ukraine — vẫn còn hiệu lực, khiến nhiều đòn tấn công của Nga lọt qua lưới phòng không. Theo ông, drone đánh chặn của Ukraine mất kết nối với người điều khiển khi bay nhanh hơn 161 km/h và “đơn giản là không đuổi kịp” drone Shahed phản lực của Nga.
Khoảng chênh tốc độ quyết định trận đánh trên không
Theo tình báo quốc phòng Ukraine, drone Shahed phản lực của Nga đạt tốc độ 300–400 km/h, gấp hơn hai lần ngưỡng 161 km/h mà drone đánh chặn của Ukraine bị giới hạn. Khoảng chênh lệch này khiến các đội đánh chặn gần như không thể tiếp cận mục tiêu trong những giây quyết định, trong lúc Nga đang tập trung nhắm vào các trạm biến áp và hạ tầng năng lượng của Ukraine.
Đêm 14 rạng sáng 15/11, hạ tầng năng lượng tại các tỉnh Zaporizhzhia, Sumy, Odesa, Zhytomyr và Kirovohrad bị đánh trúng, trong khi hạ tầng đường sắt tại Dnipropetrovsk, Kharkiv và Zaporizhzhia cũng hứng đòn. Một cơ sở năng lượng tại Odesa bị đánh trong đêm, khiến 41.000 hộ dân mất điện, theo công ty điện lực DTEK. Quân đội Ukraine cho biết đã bắn hạ 106 trong tổng số 132 drone mà Nga phóng trong đêm.
Một tuần oanh kích dữ dội
Chỉ trong tuần qua, Nga đã phóng hơn 2.300 drone tấn công, 1.590 bom lượn và 15 tên lửa vào Ukraine, theo số liệu Kyiv công bố. Riêng trong ngày qua, ít nhất 4 dân thường thiệt mạng và 69 người bị thương. Quy mô oanh kích cho thấy Moscow đang đẩy mạnh chiến dịch đánh vào hạ tầng năng lượng trước mùa đông, đúng vào thời điểm hệ thống phòng không tầm thấp của Ukraine gặp trục trặc kỹ thuật.
Ông Zelenskyy cho biết giới hạn tốc độ đã kéo dài 5 ngày. Phía SpaceX nói có “vấn đề kỹ thuật”, nhưng Kyiv “không tin là như vậy”. Đây là lần gián đoạn thứ hai trong vài tuần: lần trước, giới hạn 161 km/h được áp từ ngày 14/10 rồi gỡ ngày 24/10, nay tình trạng tương tự tái diễn. SpaceX phủ nhận việc hạn chế tốc độ, trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth từng nói hồi tháng 10 rằng Lầu Năm Góc không ra lệnh hạn chế Starshield.
Kyiv yêu cầu Mỹ và SpaceX gỡ giới hạn
Tổng thống Zelenskyy đã chỉ đạo Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng và Văn phòng Tổng thống làm việc với phía Mỹ và SpaceX để gỡ giới hạn càng sớm càng tốt. Với Kyiv, vấn đề không chỉ là một thông số kỹ thuật: mỗi ngày giới hạn còn tồn tại là thêm một đêm các trạm biến áp, nhà máy điện và tuyến đường sắt của Ukraine phải đối mặt với những đòn đánh mà drone đánh chặn của họ không thể đuổi kịp.
Vụ việc cũng đặt ra câu hỏi lớn hơn về mức độ phụ thuộc của Ukraine vào một hệ thống vệ tinh thương mại do một công ty tư nhân Mỹ vận hành trong một cuộc chiến tranh toàn diện — và về việc ai là người thực sự quyết định giới hạn vận hành của hệ thống đó trong những thời khắc quyết định.